Po raz pierwszy w tak obszernym ujęciu polska publiczność ma możliwość poznania twórczości jednej z najważniejszych grup artystycznych Afryki Wschodniej – ludu Makonde. Ta wyjątkowa ekspozycja, której otwarcie odbędzie się już 17 października 2025, gromadzi dzieła pochodzące zarówno z prywatnych kolekcji, jak i ze zbiorów muzealnych.

Wystawa stanowi jednocześnie inaugurację okresu przygotowań do VIII Kongresu Afrykanistów Polskich, który odbędzie się w Żorach w 2026 roku. To prestiżowe wydarzenie naukowe będzie okazją do prezentacji najnowszych badań nad kulturą i sztuką kontynentu afrykańskiego.

Makonde to społeczność pochodząca z południowo-wschodniej Tanzanii i północnego Mozambiku, należąca do grupy ludów Bantu posługujących się językiem makonde. Europejczycy poznali tę społeczność stosunkowo późno w porównaniu z innymi ludami regionu.

W rezultacie długotrwałych konfliktów społecznych oraz presji kolonialnej, Makonde zostali zmuszeni do opuszczenia swoich pierwotnych siedzib. Obecnie za symboliczną ojczyznę tego ludu uważa się tereny położone po obu stronach rzeki Ruvumy, na pograniczu tanzańsko-mozambickim.

Sztuka Makonde, szczególnie ich charakterystyczne rzeźby w drewnie hebanowym (mpingo), zyskała międzynarodowe uznanie i jest reprezentowana w kolekcjach na całym świecie. Najbardziej rozpoznawalnym motywem jest "ujamaa" – nazywana popularnie "drzewem życia" - kompozycja przedstawiająca przeplatające się ludzkie postacie jako symbol jedności i ciągłości rodziny afrykańskiej. Równie fascynujący jest styl "shetani" – rzeźby inspirowane mitologią Makonde, przedstawiające duchy i nadprzyrodzone istoty.

Przykładem międzynarodowego zainteresowania sztuką Makonde jest między innymi kolekcja w chińskim Muzeum Rzeźby w Changchun, gdzie eksponowane jest ponad 10 tysięcy dzieł sztuki afrykańskiej, a w Japonii działa nawet wyspecjalizowane Muzeum Sztuki Makonde.