Siodło: MŻo/A/4049

Element siodła: MŻo/A/4050

Pochodzenie:
Tuaregowie (Algieria, Niger)

Nazwa lokalna
MŻo/A/4049: tahiast (j. tamaszek z Ahaggar) lub ahyas (j. tamaszek z Aïr)
MŻo/A/4050: amchaghab, amajer tiziaten (j. hassaniyya)

Datowanie:
MŻo/A/4049: XX w.
MŻo/A/4050: połowa XX w.

Wymiary:
MŻo/A/4049: wys. 52,0 cm, szer. 39,0 cm, gł. 58,0 cm
MŻo/A/4050: dł. 69,5 cm, szer. 9,0 cm, gł. 7,0 cm

Wykonanie:
MŻo/A/4049: skóra kozy, drewno akacji
MŻo/A/4050: drewno akacji

Techniki:
MŻo/A/4049: mieszane
MŻo/A/4050: snycerskie

Pozyskał: 
MŻo/A/4049: Adam Rybiński, antykwariat, Francja, 2015 r.
MŻo/A/4050: Adam Rybiński, antykwariat, Piolence, Francja, 2014 r.

 

Opis:

Tuaregowie wykorzystują do jazdy na wielbłądzie kilka rodzajów siodeł (tahiast, terik, delobi). Bardzo zróżnicowana jest ich ornamentyka [Nicolaisen 1963: 81-84; Gabus 1958], w zależności od regionu i przypisanych im funkcji. Dużym uznaniem wśród Tuaregów cieszą się siodła typu tahiast. Wykonywane są głównie przez kowali z Adrar-n-Foras (który to region uważany jest za ojczyznę tego typu siadła), jak również w Agadez w Ayr, gdzie drewniany szkielet często pokrywany jest owłosioną skórą wołu [Nicolaisen 1963: 82]. Drewniana konstrukcja tego typu siodeł opisana została w literaturze [Gabus 1949, t. XII; 1957: 176].

Wszystkie wymienione wyżej typy siodeł jeździeckich zapina się przed garbem wielbłąda i opiera na dwóch do czterech czaprakach (zależnie od ich jakości i stanu odżywienia zwierzęcia). Uważa się, że na grubego wielbłąda wystarczą dwa czapraki, a na bardzo chudego potrzebne są cztery. Siodła jeździeckie przymocowuje się do wielbłąda za pomocą pojedynczego popręgu zwanego ahayif (Ahaggar) lub azaw (Aïr). Jeździec siedzi w siodle ze skrzyżowanymi nogami, a stopy opiera na szyi zwierzęcia. By przyspieszyć bieg swego wierzchowca, naciska jedną nogą na jego szyję w rytm charakterystycznego dla wielbłądów kołysania [Nicolaisen 1963: 84].

W charakterystycznych dla Tuaregów siodłach z wysokimi łękami: „łęk przedni wykonany jest z trapezowatej deski, wyciętej łukowato u szczytu (drewno turha in. Calotropis procera), podobnie jak łęk tylny, wyoblony u szczytu, obciągnięty surową skórą zszywaną z tyłu. Brak jest właściwej poduszki. Zamiast niej deskowate, owalne siedzenie obciągnięte surową skórą połączoną z dwiema tzw. ławkami” [Łapott 1999: 433]. Powyższy opis dotyczy siodła zwanego elaki (lub errasenelaki w Ahaggarze), pozyskanego w 1977 r. w okolicy Gao (Mali), znajdującego się w Muzeum Narodowym w Szczecinie – odpowiada on jednak w pełni obiektowi znajdującemu się w posiadaniu Muzeum Miejskiego w Żorach [Łapott 1999: 433-434; Rybiński 2015: 46].

Prezentowane obiekty zostały wykonane na rynek wewnętrzny, do wykorzystania przez nomadów, właścicieli wielbłądów. Ze względu na swoje wymiary siodła tuareskie nie leżą w sferze zainteresowań turystów, dlatego są one elementem rynku pamiątkarskiego.

 

Bibliografia:

Gabus Jean, 1949, Bibliothéques et Musée de la Ville de Neuchâtel, s. 55-67.

Gabus Jean, 1957, Sahara 57, Musée d’Ethnographie, Neuchâtel.

Gabus Jean, 1958, Au Sahara. Arts et symboles, Neuchâtel: A la Baconnière.

Nicolaisen Johannes, 1963, Ecology and Culture of the Pastoral Tuareg with Particular Reference to the Tuareg of Ahaggar and Ayr, Copenhagen: The National Museum of Copenhagen.

Łapott Jacek, 1999, Tuaredzy i ich kultura w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie, „Materiały Zachodniopomorskie” t. 44, s. 387-438.

Rybiński Adam, 2015, Błękitne miraże. Kolekcja tuareska Adama Rybińskiego, Warszawa: Państwowe Muzeum Etnograficzne.

Rybiński Adam, informacje udzielone w czasie wywiadów (2020-2022).

 

Zakup dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w ramach programu własnego Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów Rozbudowa zbiorów muzealnych.

Opracował: Lucjan Buchalik