Tarcza: MŻo/A/4031

Pochodzenie: Tuaregowie (Mali, Niger)

Nazwa lokalna: arer (j. tamashek)

Datowanie: poł. XX w. 

Wymiary: dł. 133,0 cm, szer. 86,0 cm, gł. max. 0,8 cm

Wykonanie: skóra

Techniki: skórnicze

Pozyskał: Adam Rybiński, aukcja eBay (Francja), 2021 r.

Opis:

Tuaregowie jako lud wojowniczy posługiwali się bronią różnego rodzaju. O ile broń ofensywna (biała czy też palna) była skuteczna – przykładem może być udana potyczka z wojskami francuskimi na początku epoki kolonialnej – o tyle broń defensywną (tarcze) cechowała niska skuteczność. Niewielka grubość i łatwość przebicia skóry może świadczyć o tym, że była to skuteczna obrona przed strzałami z łuku i włóczniami miotanymi z dużej odległości. Zaletą tarcz były duże rozmiary chroniące prawie całe ciało jeźdźca. Miecze (takuba) i sztylety używane są do dziś. Miecze pełnią funkcję ozdoby, jako istotny element stroju Tuarega. Sztylety i noże pełnią zazwyczaj funkcje gospodarcze. W porównaniu do wymienionych przykładów broni ofensywnej, tarcza stosunkowo szybko wyszła z użycia. W materiale ikonograficznym z początku XX w. wojownicy tuarescy prawie zawsze pozują z tarczami. W drugiej połowie XX w. jest to już rzadki obrazek. Można sądzić, że tarcze przestano wyrabiać w połowie XX w. – wtedy prawdopodobnie pełniły już tylko funkcje dekoracyjne.

Adam Rybiński, poszukując na Saharze tarcz tuareskich, natknął się na nie tylko w dwóch obozowiskach tuareskich. Traktowane były jako pamiątki po minionych czasach, dlatego właściciele nie zamierzali się z nimi rozstawać. Ostatecznie udało się kupić w terenie jedną tarczę, drugą pozyskał na aukcji internetowej, dlatego trudno też określić jej historię od momentu pozyskania jej w terenie do zakupu przez kolekcjonera.

Prezentowana tarcza – biorąc pod uwagę rzadkość występowania – jest jednym z najcenniejszych obiektów w kolekcji tuareskiej Muzeum Miejskiego w Żorach. Wykonana jest z jasnobeżowej skóry antylopy oryx (Oryx dammah), dekorowana pośrodku wzorem geometrycznym. Przy jednym z brzegów tarczy widoczny jest uchwyt ze skóry. Przedmiot wykonany został przez Tuaregów w Nigrze lub Mali, w połowie XX w., o czym świadczy forma i rodzaj zdobień przedmiotu. Stan zachowania dobry, widoczne są niewielkie odkształcenia. Brak widocznych uszkodzeń czy pojętych działań konserwatorskich.

Bibliografia:

Rybiński Adam, 1999, Tuaregowie z Sahary, Warszawa: Wydawnictwa Akademickie Dialog.

Rybiński Adam, 2015, Błękitne miraże. Kolekcja tuareska Adama Rybińskiego, Warszawa: Państwowe Muzeum Etnograficzne.

Rybiński Adam, informacje udzielone w czasie wywiadów (2020-2022).

Opracował: Lucjan Buchalik

Zakup dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w ramach programu własnego Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów Rozbudowa zbiorów muzealnych.