Pochodzenie: Tuaregowie (Agadez, Niger)

Nazwa lokalna: tarda (j. tamashek)

Datowanie: 2005 r. 

Wymiary:      1/ dł. 106, 2 cm, szer. grotu 4,2 cm, śr. 2,3 cm;

                        2/ dł. 110 cm, szer. grotu 4,2 cm, śr. 2,3 cm;

                        3/ dł. 108, 8 cm, szer. grotu 4,2 cm, śr. 2,3 cm.

Wykonanie: drewno, metal, lakier

Techniki: kowalskie

Pozyskał: Adam Rybiński, kuźnia, Agadez (Niger), 2005 r.

Opis:

W Europie Tuaregowie i Maurowie „ze względu na kolor noszonych przez nich strojów jak i zabarwienie skóry barwnikiem indygo z farbujących ubrań nazywa się „Błękitnymi ludźmi” – Les Hommes Bleus” [Rybiński 1999: 41]. Niektórzy określenie „Błękitni ludzie” łączą z ich arystokratycznym pochodzeniem. Mit etiologiczny Tuaregów mówi, że pochodzą od księżniczki, której grób odnaleźli archeolodzy w Algierii. Tuaregowie byli znani przede wszystkim jako wojownicy, pasterstwo w porównaniu z ich wojowniczością schodziła na dalszy plan. Kontrolowali handel transsaharyjski, pobierali z opłaty za korzystanie z szlaków, nie stronili także od napadów rabunkowych.

Włócznie tarda używane były do polowań na gazele i dzikie owce. Używane głównie przez niewolników, którzy nigdy nie posiadali karabinów. Zanim karabiny stały się powszechne, była to typowa broń myśliwska wszystkich wasali Tuaregów. Polowanie z włócznią odbywa się w najgorętszej porze dnia, kiedy zwierzęta chowają się pod skałami i drzewami, szukając schronienia przed palącym słońcem i muchami. Można wtedy podkraść się bardzo blisko zwierzyny, a nawet skądinąd bardzo płochliwe dzikie owce mogą zostać w ten sposób schwytane. Kiedy myśliwy jest blisko kryjówki dzikiej owcy, klaszcze w rękę, a wystraszone zwierzę wstaje i zostaje przebite włócznią. W przeszłości w ten sposób zabijano wiele dzikich owiec, podobno wprawny myśliwy przy odrobinie szczęścia mógł upolować nawet cztery lub pięć sztuk jednego dnia [Nicolaisen 1963: 158].

Prezentowany komplet trzech włóczni, wykonany został w 2005 r. jako prezent dla A. Rybińskiego, który poprosił kowala o wykonanie dla niego włóczni tuareskich. Tradycyjna włócznia tarda miała najczęściej około 180 cm długości. Prezentowane włócznie są zdecydowanie krótsze, mają też nieco inny kształt grotu i krótszy tok niż prezentowany u Nicolaisena [1963: 158]. Z nieznanych powodów twórca pomalował włócznie na niebiesko. Tradycyjne włócznie mają kolor naturalnych surowców (drewno, żelazo), podobnie jak włócznie bojowe allar [Rybiński 2015: 72]. Być może kowal wiedząc, że wykonuje włócznie dla Europejczyka chciał podkreślić, że są to włócznie tuareskie i posiłkował się europejskim stereotypem, że Tuaredzy to „błękitni ludzie”. Biorąc powyższe pod uwagę można stwierdzić, że nie były one nigdy używane do polowania.

Bibliografia:

Nicolaisen Johannes, 1963, Ecology and Culture of the Pastoral Tuareg with Particular Reference to the Tuareg of Ahaggar and Ayr, Copenhagen: The National Museum of Copenhagen: The National Museum of Copenhagen.

Rybiński Adam, 1999, Tuaregowie z Sahary, Warszawa: Wydawnictwa Akademickie Dialog.

Rybiński Adam, 2015, Błękitne miraże. Kolekcja tuareska Adama Rybińskiego, Warszawa: Państwowe Muzeum Etnograficzne.

Rybiński Adam, informacje udzielone w czasie wywiadów (2020-2022).

Opracował: Lucjan Buchalik

Zakup dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w ramach programu własnego Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów Rozbudowa zbiorów muzealnych.