Pochodzenie: Tuaregowie (okolice Timbuktu, Mali)

Nazwa lokalna: tabarekkat ( (j. tamashek)

Datowanie: połowa XX w. 

Wymiary: dł. 31,5 cm, miska wys. 9,8 cm, śr. 16,3 cm

Wykonanie:  drewno, skóra

Techniki: snycerskie

Pozyskał: Adam Rybiński, obóz tuareski w okolicy Timbuktu (Mali), 2008 r.

Opis:

Podstawą pożywienia Tuaregów było mleko, proso i daktyle, to pierwsze „spożywane było jako napój bądź wchodziło w skład potraw mącznych, w których stanowiło rodzaj sosu. Było też podstawą często spożywanej zupy mlecznej, w której skład wchodziły ponadto mąka z prosa, ser, sproszkowane daktyle i pieprz”. Mleko pozostaje do dzisiaj „ulubionym pożywieniem Tuaregów dającym, jak sami twierdzą, siłę i zdrowie. Przysłowie tuareskie mówi: „Woda to dusza, mleko pozwala nam żyć” [Rybiński 1999: 104]. Tuaregowie z Ahaggar gdy mówią, że „utracili smak mleka”, oznacza to , że nie tylko dawno mleka nie pili, lecz w ogóle utracili chęć życia [Gast 1968: 139].

Chochle wykonywane były z odpowiednio uformowanej tykwy oraz z drewna, te ostatnie były trwalsze, a co za tym idzie dłużej eksploatowane. W zależności od regionu posiadały różny kształt, wszystkie były pokryte ornamentem, niektóre na uchwycie miały rzemień. Wyroby z drewna (także łyżki i chochle) wykonywane były przez kowali, dlatego do zdobienia często wykorzystywano techniki piroplastyczne.

Prezentowana chochla wykonana jest z jednego kawałka brązowego drewna, o głębokiej, półokrągłej misce oraz trzonku zgiętym w dół na wolnym końcu. Do trzonka przymocowany uchwyt wykonany z cienkiego paska ciemnobrązowej skóry. Stan zachowania dobry, widoczne ślady użytkowania w postaci wyszczerbień drewna czy otłuszczenia. Brak widocznych pojętych działań konserwatorskich.

Zagięcie trzonka pozwalało na położenie w poziomie chochli i zachowanie jej stabilności, w ten sposób mogła też służyć jako niewielka miseczka. Ten charakterystyczny element świadczy o jej wyjątkowości. W literaturze i kolekcjach muzealnych dominują chochle o prostych trzonkach, lekko wygiętych ku górze [Gabus 1958: 266-267, Nicolaisen 1963: 252]. Tak ukształtowany trzonek oraz stożkowata miska (nabierak) nie pozwalają na poziome ułożenie chochli. Tego typu chochle mogły służyć tylko do nabierania płynów. Natomiast prezentowany obiekt mógł pełnić funkcje chochli i małej miseczki

Bibliografia:

Gabus Jean, 1958, Au Sahara. Arts et symboles, Neuchâtel: A la Baconnière.

Gast Marceau, 1968, Allimentation des population de l’Ahaggar. Étude ethnographique, Paris.

Nicolaisen Johannes, 1963, Ecology and Culture of the Pastoral Tuareg with Particular Reference to the Tuareg of Ahaggar and Ayr, Copenhagen: The National Museum of Copenhagen.

Rybiński Adam, 1999, Tuaregowie z Sahary, Warszawa: Wydawnictwa Akademickie Dialog.

Rybiński Adam, informacje udzielone w czasie wywiadów (2020-2022).

Opracował: Lucjan Buchalik

Zakup dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w ramach programu własnego Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów Rozbudowa zbiorów muzealnych.