Pochodzenie: Islamska Republika Mauretańska

Datowanie: II. Poł. XX w.

Sznur dużych korali o walcowatym kształcie i ciemnopomarańczowej barwie wykonany został z bursztynu o mocno zmatowiałej powierzchni bądź z syntetycznej żywicy fenolowej. Skąd nasza niepewność? 

Ciężko jest odróżnić gołym okiem naturalny bursztyn od syntetycznego. Wydawać by się mogło, że prawdziwy bursztyn powinien być półprzeźroczysty bądź niejednolity kolorystycznie, w odcieniach pomarańczy i brązów. Tymczasem na świecie znanych jest około 60 gatunków bursztynu różniących się między sobą barwą bądź stopniem przeźroczystości, a które wynikają m.in. z czasu i miejsca powstania oraz rodzaju drzewa z którego pochodziła tworząca go żywica. Bursztyn można poddać różnego rodzaju obróbce (np. cieplnej czy ciśnieniowej), dzięki czemu człowiek jest w stanie ingerować w jego strukturę i dowolnie modyfikować wielkość, kolor, transparentność oraz twardość. Dlatego też bursztyn prawdziwy (organiczny) niekoniecznie musi oznaczać bursztyn naturalny (niemodyfikowany). Istnieje jednak kilka sposobów pozwalających odróżnić prawdziwy bursztyn od jego tańszego zamiennika.

Pierwszy polega na wykorzystaniu zjawiska elektrostatyczności – bursztyn potarty o naturalny materiał (np. sukno czy tkaninę bawełnianą) zacznie przyciągać drobne kawałki papieru, drewniane wiórki czy kurz. Zależność tę odkrył w VI w. p.n.e. Tales z Miletu, zaś określenie bursztynu w języku starogreckim - ήλεκτρον (ēlektron) – dało początek nazwie zjawiska związanego z oddziaływaniem na siebie ciał zawierających ładunek elektryczny, czyli elektryczności.

Kolejnym sposobem jest tzw. metoda solankowa. Polega ona na zanurzeniu bursztynu w naczyniu wypełnionym wodą, w której rozpuszczona została duża ilość soli. Podczas gdy wyroby wykonane z masy syntetycznej opadają na dno, prawdziwy bursztyn będzie unosić się na powierzchni wody.

Pozostałe sposoby sprawdzające autentyczność bursztynu są metodami inwazyjnymi. Jedną z nich jest zarysowanie bursztynu ostrym narzędziem. Jeśli jest on naturalny, na jego powierzchni powstaną drobne okruchy. Wykonanie rowku w materiale syntetycznym utworzy z kolei spiralne strużki. Możemy także podpalić bursztyn – wydziela wówczas przyjemny, żywiczny zapach. Dotknięcie go końcówką rozżarzonej igły spowoduje, że co prawda zanurzy się ona w jego wnętrzu, ale możliwe będzie jej bezproblemowe wyjęcie. W przypadku „bursztynu” wykonanego współcześnie z młodej żywicy (tzw. kopalu) za igłą powinny ciągnąć się delikatne nitki rozpuszczonej masy żywicznej.

Niemniej jednak szeroki wachlarz nowoczesnych technik oraz dostęp do różnego rodzaju materiałów powoduje, że coraz trudniej jest jednoznacznie stwierdzić autentyczność bursztynu za pomocą „domowych sposobów”. Wówczas jedynym rozwiązaniem pozostaje profesjonalne badanie z wykorzystaniem metody spektroskopii w podczerwieni bądź promieni ultrafioletowych.

Prezentowane korale pochodzą z terenu Mauretanii i wykonywane są przez lokalnych rzemieślników, najczęściej kowali. Największą popularnością cieszą się wśród Maurów (rzadziej  Tuaregów) z okolic Timbuktu (Mali), południowego Maroka, Mauretanii oraz Senegalu. I choć współcześnie bursztynowa ozdoba noszona jest chętnie przez  różne kobiety, tradycyjnie zarezerwowana była dla jedynie dla szlachetnie urodzonych pań.

Bibiliografia:

- A. Sado, Jak sprawdzić autentyczność bursztynu?, [w:] www.amber.com (artykuł dostępny na stronie sklepu jubilerskiego), link: https://www.amber.com.pl/aktualnosci/86-informacje/2721-jak-sprawdzic-autentycznosc-bursztynu [dostęp: 22.02.2022].

- „Z bursztynem dookoła świata”, [w:] mz.pan.pl (opis wystawy czasowej poświęconej wyrobom z bursztynu znajdujący się na stronie internetowej Polskiej Akademii Nauk Muzeum Ziemi w Warszawie), link: https://mz.pan.pl/pl/z-bursztynem-dookola-swiata/[dostęp: 22.02.2022].

- A. Frankowska – Gryza, Bursztyn naturalny, prasowany czy syntetyczny. Jak je odróżnić?, [w:] www.allegro.pl (artykuł dostępny na stronie portalu aukcyjnego Allegro), link: https://allegro.pl/artykul/bursztyn-naturalny-prasowany-czy-syntetyczny-jak-je-odroznic-5LkOWZ0qrT5#bursztyn-modyfikowany [dostęp: 27.02.2022].

- Informacje częściowo uzyskane także dzięki uprzejmości kolekcjonera, A. Rybińskiego.

________________________________

Zakup dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w ramach programu własnego Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów „Rozbudowa zbiorów muzealnych”.