Pochodzenie: Tuareg

Nazwa lokalna: tesoukalt (j. tamashek)

Datowanie: lata 90. XX w. 

Wymiary:                 

MŻo/A/4061: dł. 22,2 cm, szer. 4,5 cm, gł. 1,7 cm

MŻo/A/4062: dł. 21,6 cm, szer. 5,5 cm, gł. 1,8 cm

MŻo/A/4063: dł. 23,0 cm, szer. 4,5 cm, gł. 2,0 cm

MŻo/A/4064: dł. 23,6 cm, szer. 5,1 cm, gł. 1,8 cm

MŻo/A/4065: dł. 23,1 cm, szer. 5,5 cm, gł. 2,0 cm

Wykonanie: drewno

Techniki: rzeźbiarskie

Pozyskał: Adam Rybiński, obóz tuareski w Timia, Wyżyna Aïr (Niger)

Opis:

Istnieje wiele koncepcji na temat pochodzenia Tuaregów. Jedna z legend, powstała w XIX wieku mówi, że Tuaregowie są potomkami krzyżowców. Według niej część rycerzy biorących udział w krucjatach opuszczając Ziemię Świętą udała się na pustynię. Panujące tam temperatury spowodowały, że zrezygnowali z metalowych zbroi, hełmów i zaczęli głowę osłaniać tkaninami. Oczywiście należy z dużym dystansem podchodzić do tego typu koncepcji.

Łyżki wykonane są z jednego kawałka brązowego drewna, o wydłużonej, owalnej nabieraczce oraz trzonku zakończonym trójkątnym elementem ozdobnym. Zostały wytworzone przez Tuaregów z obszarów Wyżyny Aïr w Nigrze w latach 90. XX w., o czym świadczy charakterystyczny kształt. Łyżki o sygnaturach MŻo/A/4064-4065 zdobione piroplastycznie [Rybiński 2015: 30].

Stan zachowania bardzo dobry, brak widocznych uszkodzeń czy podjętych działań konserwatorskich.

Łyżki we wszystkich kulturach służą do konsumpcji płynnych i półpłynnych potraw. W przypadku Tuaregów były to potrawy na bazie mleka wchodziło ono w skład potraw mącznych, w których stanowiło rodzaj sosu. „Było też podstawą często spożywanej zupy mlecznej, w której skład wchodziły ponadto mąka z prosa, ser, sproszkowane daktyle i pieprz” [Rybiński 1999: 104]. Kształt łyżek jest bardzo charakterystyczny zależny od regionu [Gabus 1958: 263-269]. Najprostszy kształt wydają się mieć łyżki z Ahaggaru (Algieria), które można nawet kupić na targach w królestwie Lurum (północna część Burkiny Faso).

Mleko było niesłychanie ważnym produktem uzyskiwanym od kóz, owiec i wielbłądzic, wraz z prosem i daktylami stanowiło podstawę pożywienia Tuaregów Kel Ahaggar. Mleko do dziś jest ulubionym pożywieniem i napojem Tuaregów, dającym, jak sami twierdzą, siłę i zdrowie. Przysłowie tuareskie mówi: ,,Woda to dusza, mleko pozwala nam żyć”. Gdy zaś Kel Ahaggar stwierdzą, że ,,utracili smak mleka”, nie znaczy to tylko, że mleka nie pili, ale że w ogóle utracili radość życia [Gast 1968: 139].

Bibliografia:

Gabus Jean, 1958, Au Sahara. Arts et symboles, Neuchâtel: A la Baconnière.

Gast Marceau, 1968, Allimentation des population de l’Ahaggar. Étude ethnographique, Paris.

Nicolaisen Johannes, 1963, Ecology and Culture of the Pastoral Tuareg with Particular Reference to the Tuareg of Ahaggar and Ayr, Copenhagen: The National Museum of Copenhagen.

Rybiński Adam, 1999, Tuaregowie z Sahary. Tradycyjna kultura Tuaregów Kel Ahaggar na przełomie XIX i XX wieku, Warszawa: Wydawnictwa Akademickie Dialog.

Rybiński Adam, informacje udzielone w czasie wywiadów (2020-2022).

Opracował: Lucjan Buchalik

Zakup dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w ramach programu własnego Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów Rozbudowa zbiorów muzealnych.