Pochodzenie: Songaj? (Republika Mali)

Datowanie:    II połowa XX w. 

Wymiary:      wys. 30,0 cm, szer. 15,5 cm, gł. 9,5 cm

Wykonanie:   metal (mosiądz bądź brąz)

Techniki:        odlewnicze

Pozyskał:        Jacek Łapott, artisana, Mopti (Republika Mali), 1998 r.

Opis:

Songajowie zamieszkują nad brzegami środkowego Nigru, głównie w Republice Mali ich liczebność pod koniec XX w. szacowano na 2,5 mln. Podstawą gospodarki jest rolnictwo, hodowla, rybołówstwo, handel, w przeszłości znani jako doskonali żołnierze.

Songajowie w VII–XVI w. tworzyli silne państwo na terenie Afryki Zachodniej (współcześnie Republika Mali i Republika Niger), podporządkowując sobie inne ludy zamieszkujące ten teren. Od XII w. pojawiły się wpływy islamskie, w konsekwencji współcześnie islam sunnicki jest dominującą religią. Od XIV w. przejściowo pod wpływem cesarstwa Mali, szczyt potęgi przypada na II  połowę XV w. Upadek następuje pod koniec XVI w. kiedy to zostaje podbite przez sułtana Maroka.

Maski wykonane z metalu są wielką rzadkością, nie służą one do tańczenia, są o wiele mniejsze niż maski taneczne. Najmniejsze maski wykonane są ze złota (szczególnie popularne na Wybrzeżu Kości Słoniowej), służą najczęściej do ozdabiania stroju bądź są noszone jako wisiorek. Maski wykonane z brązu bądź mosiądzu są ozdobą domów, wieszane są na ścianie.

Pozostaje wątpliwością czy – biorąc pod uwagę historię i kulturę – jest to maska wykonana lub tylko użytkowana przez Songajów. Przeciwko identyfikowaniu metalowej maski z Songajami świadczy wielowiekowa tradycja islamska, która skutecznie wyrugowała tradycyjne religie, w których maski odgrywały znaczącą rolę. Drugim argumentem jest  brak rozwiniętych tradycji odlewniczych. Nie można jednak wykluczyć, że została ona wykonana przez odlewników z sąsiadujących ludów (np. Bamana, Mossi) a tylko użytkowana – stanowiąca ozdobę domu, bez kontekstu religijnego – przez Songajów. Tak postawiona teza wymaga dalszych badań.

W nazwach lokalnych użyto kodów języków według systematyki Ethnologue Languages of the World (https://www.ethnologue.com/).

Bibliografia:

Delange Jacqueline, 1967, Arts et peuples de l’Afrique noire, Paris: Éditions Gallimard.

Zakup dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w ramach programu własnego Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów Rozbudowa zbiorów muzealnych.

Opracował: Lucjan Buchalik