Pochodzenie:

MŻo/A/3567–3569: Baule (Republika Wybrzeża Kości Słoniowej)

MŻo/A/3570: Kru-Grebo (Republika Wybrzeża Kości Słoniowej, Republika Liberii)

Datowanie:    II połowa XX w. 

Wymiary:      

MŻo/A/3567: wys. 41,0 cm, szer. 26,5 cm, gł. 13,0 cm

MŻo/A/3568: wys. 24.0 cm, szer. 12,0 cm, gł. 10,0 cm

MŻo/A/3569: wys. 43.0 cm, szer. 22,0 cm, gł. 9,5 cm

MŻo/A/3570: wys. 49,0 cm, szer. 23,0 cm, gł. 10,5 cm

Wykonanie:   drewno

Techniki:        rzeźbiarskie

Pozyskał:       

MŻo/A/3567: Jacek Łapott, artisana, Grand Bassam (Wybrzeże Kości Słoniowej), 2001 r.

MŻo/A/3568: Jacek Łapott, artisana, Korhogo (Wybrzeże Kości Słoniowej), 1996 r.

MŻo/A/3569: Jacek Łapott, artisana, Korhogo (Wybrzeże Kości Słoniowej), 1996 r.

MŻo/A/3570: Jacek Łapott, artisana, Yamoussoukro (Wybrzeże Kości Słoniowej), 2001 r.

Opis:

Lud Baule zamieszkuje środkową część Wybrzeża Kości Słoniowej między rzekami Komoe i Bandama, wokół miast Bouaké i Yamoussoukro. Należą do grupy ludów Akan. Ich liczebność szacuje się na około 5 milionów osób. W czasie boomu kakaowego w latach 1960-1970, Baule stali się jedną z najbardziej rozpowszechnionych grup etnicznych w całym kraju. Na południu gdzie należą do najliczniejszych plantatorów kakao, kauczuku i kawy, zdominowali liczebnie lokalne grupy etniczne. Uważani są za utalentowanych artystów, do najciekawszych wyrobów zaliczyć można niewątpliwie drewniane maski, rzeźby ale także wyroby złotnicze i tkaniny. Wśród Baule, tak jak u wielu innych ludów, status artysty i kowala jest bardzo wysoki, biorą udział w radach starszyzny na równi z dostojnikami plemiennymi [Trojan 1973: 169-172].

Lud Grebo zamieszkuje Wybrzeże Kości Słoniowej (gdzie nazywani są Kroumen) i przygraniczne tereny w Liberii (hrabstwa Maryland i Grand Kru), posługuje się językiem z rodziny kru (stąd nazwa Kru-Grebo)), ich liczebność szacuje się na około pół miliona osób. Kontakty z przywiezionymi w XIX w. z USA dawnymi niewolnikami spowodowały konflikty wewnątrz grupy. Grebo są znani ze swoich rzeźbionych drewnianych masek, które były noszone podczas ceremonii „pośrednictwa” (mediacji) lub przebłagania duchów. Biała glinka (kaolin) jest nakładana na uczestników niektórych ceremonii, co ma symbolizować kontakty ze światem metafizycznym.

Maska antropomorficzna, sygnowana MŻo/A/3567, przedstawia ostać posiadającą małe uszy symetrycznie osadzone po obu stronach twarzy. Oczy półprzymknięte z otworami w kształcie półksiężyców. Usta wąskie, otwarte, w środku zęby wykrojone w drewnie. Nos prosty. Na czole oraz policzkach postaci znajdują się skaryfikacje. Po lewej stronie postaci znajduje się płaskorzeźbiona postać kobiety, po prawej – mężczyzny. Nad głową – przedstawienie żółwia w otoczeniu dwóch twarzy. U dołu przedstawienie niezidentyfikowanego obiektu (bęben?). Na obwodzie rewersu pozostały otwory do których przywiązuje się włókno roślinne mające zamaskować tył głowy. We wnętrzu maski widoczne ślady obróbki drewna – ciosania. Widoczne pozostałości polichromii.

Maska antropomorficzna, sygnowana MŻo/A/3568, przedstawia  postać z charakterystyczną fryzurą. Przedstawienie polichromowane na kolor czarny oraz czerwony. Uszy postaci małe, półokrągłe, symetrycznie osadzone. Oczy półprzymknięte o półokrągłym kształcie. Usta wąskie, wydatne. Nos prosty z wyraźnie zarysowanymi skrzydełkami. Na policzkach zaznaczone, symetrycznie ułożone skaryfikacje. Na obwodzie rewersu pozostały otwory do których przywiązuje się włókno roślinne mające zamaskować tył głowy. We wnętrzu maski widoczne ślady obróbki drewna – ciosania.

Maska antropomorficzna, sygnowana MŻo/A/3569, przedstawia  postać z ptakiem na głowie (kalalo?) Przedstawienie polichromowane. Oczy półprzymknięte z otworami w kształcie półksiężyców z zarysowanymi rzęsami. Usta wąskie, otwarte, w środku zęby wykrojone w drewnie. Nos garbaty z wyraźnie zarysowanymi skrzydełkami. Na czole postaci znajdują się skaryfikacje. W dolnej części twarz postaci okala postać węża. Na obwodzie w górnej części rewersu do nawierconych okrągłych otworów przytroczono włosy postaci wykonane z kolorowej tkaniny bawełnianej oraz plecionej rafii. We wnętrzu maski widoczne ślady obróbki drewna – ciosania.

Maska antropomorficzna, sygnowana MŻo/A/3570, przedstawiająca  postać z trzema parami oczu w postaci niewielkich walców. Przedstawienie polichromowane na kolor czarny. Brak uszu. Wyraźnie zarysowane wydatne usta. Nos z lekkim garbem. We wnętrzu maski widoczne ślady obróbki drewna – ciosania.

Bibliografia:

Guennguez André Afo, bd., Art. de la Côte-D’Ivoire et de ses voisins, Paris: L’Harmattan.

Meyer Laure, 2001, Afrique Noire. Masques, sculptures, bijoux, Paris: Pierre Terrail.

Picton John, 1999, West Africa and the Guinea Coast, w: Phillips Tom (red.) – Africa. The art of a continent, Munich-Berlin-London-New York: Prestel, ss. 327-477.

Trojan Alina, 1973, Sztuka Czarnej Afryki, Warszawa: Wiedza Powszechna.

Zakup dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w ramach programu własnego Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów Rozbudowa zbiorów muzealnych.

Opracował: Lucjan Buchalik