Pochodzenie: Lega (Demokratyczna Republika Kongo)

Nazwa własna: Bwami

Datowanie:    MŻo/A/3582: II połowa XX w.

                        MŻo/A/3583-3585: lata 90. XX w.

Wymiary:       MŻo/A/3582: wys. 45,0 cm, szer. 17,5 cm, gł. 25,0 cm

                        MŻo/A/3583: wys. 19,5 cm, szer. 10,5 cm, gł. 8,0 cm

                        MŻo/A/3584: wys. 22,5 cm, szer. 10,0 cm, gł. 7,0 cm

Wykonanie:   drewno

Techniki:        rzeźbiarskie

Pozyskał: 
MŻo/A/3582: Jacek Łapott, artisana, Douala (Kamerun), 2005 r.
MŻo/A/3583: Jacek Łapott, artisana, Foumbam (Kamerun), 2005 r.
 MŻo/A/3584: Jacek Łapott, artisana, Douala (Kamerun), 2005 r.

Opis:

W II połowie XX w. Lega zamieszkiwali głównie środkową i górną część doliny rzeki Elila oraz górną część doliny rzeki Ulindi (dopływy Lualaby), prowincje Kivu Południowe i Maniema. Liczebność szacuje się na około 250 000 osób. Terytorium to porasta głęboki las deszczowy, na wschodzie znajdują się góry wznoszące się na ponad 1800 m n.p.m., klimat gorący i wilgotny.

Lega tradycyjnie żyją w małych grupach wiejskich (społeczeństwo segmentarne), nie posiadają władzy centralnej. Bardzo ważną rolę pełni tajne stowarzyszenie Bwami, które reguluje również życie społeczne i polityczne.

Lud Lega wywodzi się z terenów dzisiejszej Ugandy i stamtąd zaczął migrować do swoich obecnych siedzib w XVI w. W przeszłości byli znani jako groźni wojownicy, podbijali ludy, na których terytorium wkroczyli.

Tradycyjna gospodarka oparta jest o eksploatację lasu tropikalnego, żyją z polowania i zbieractwa. A współcześnie zajmują się także wydobywaniem złota i pracą w kopalniach rudy żelaza.

Dzieła sztuki bwami są często kojarzone z przysłowiami, a te przysłowia w połączeniu z tańcem, poezją i pieśnią dają mądrość członkom społeczeństwa. Piękno, wiedza i moc są ze sobą powiązane. Dzieła sztuki są zazwyczaj małe i proste w formie, mają oryginalną patynę, która jest efektem dotykania lub noszenia na ciele. Maski są dość ustandaryzowane, chociaż najważniejsze maski o specjalnym zastosowaniu rytualnym lub znaczeniu symbolicznym mogą mieć charakterystyczny wzór. Typowa maska ​​​​ma wklęsłą twarz w kształcie serca. Czoło jest lekko wypukłe, nos jest wąski, oczy mają szparki, a usta są lekko otwarte. Każdorazowo po użyciu maseczka jest wcierana w białą glinkę, która z czasem pokrywa się białą patyną [internet 1]. Przykładem może być maska słonia (MŻo/A/3582), maski antropomorficzne lukwakongo (MŻo/A/3583) i idimu (język kilega, MŻo/A/3584).

Małe maski nazywane są lukwakongo nie były nakładane na twarz lecz noszone na ramieniu, w dłoni, przymocowane do nakrycia głowy lub w grupie z podobnymi maskami. Maska lukwakongo jest przekazywana inicjowanemu przez jego osobistego instruktora podczas rytuału o tej samej nazwie. Używana jest jako emblemat nowej rangi inicjowanego i symbolizuje jego powiązania z innymi członkami stowarzyszenia bwami oraz ze zmarłymi byłymi członkami [Biebuyck, Herreman 1999: 301].

Maski wykonane w stylu  idimu  lub bwami używane były w ceremoniach inicjacyjnych na pięcio stopniowych poziomach wtajemniczenia związku bwami. Większość masek ma brody z rafii, miarą jej ważności jest jej wysokość. Większe maski są noszone na głowie, zasłaniając twarz. Maski idimu nie mają w żaden sposób przedstawiać duchów ani przodków, wokół nich gromadzi się społeczność bwami. Z historycznego punktu widzenia uosabiają wspólną tradycję i pomagają w ten sposób uprawomocnić zasady, prawa i wymiany, według których zorganizowane są praktyki stowarzyszenia bwami [Biebuyck, Herreman 1999: 301]

Maski ludu Lega cieszą się dużą popularnością wśród kolekcjonerów i turystów, można je kupić daleko od ich siedzib. Sprzyja temu między innymi niski poziom bezpieczeństwa w D.R. Konga. Rzemieślnikom łatwiej sprzedawać maski na rynki w sąsiednich państwach.

Bibliografia:

Internet 1: https://www-gateway--africa-com.translate.goog/tribe/lega_tribe.html?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=pl&_x_tr_hl=pl&_x_tr_pto=sc, dostęp 19.04.2023

Bacquart Jean-Baptiste, 1998, L’Art tribal d’Afrique Noire, Paris: Editions Assouline.

Bacquart Jean-Baptiste, 2010, The Tribal Arts of Africa, London: Thames&Hudson.

Biebuyck Daniel, Frank Herreman, 1999, Central Africa, w: Phillips Tom (red.) – Africa. The art of a continent, Munich-Berlin-London-New York: Prestel, ss. 231-325.

Hahner Iris, Maria Kecskési, László Vajda, 2007, African Masks. The Barbier-Mueller Collection, Munich-Berlin-London-New York: Prestel.

Perec-Nodzyńska Katarzyna, 2012, Kolekcja gwinejska Agnieszki Janarek. Mrs Agnieszka Janarek’s Guinea collection, [w:] Lucjan Buchalik, Katarzyna Podyma (red.) Maska afrykańska między sacrum a profanum. African Mask – Between the Sacred and the Profane, Żory – Katowice: Muzeum Miejskie w Żorach – Muzeum Historii Katowic, s. 111-129.

Zakup dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w ramach programu własnego Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów Rozbudowa zbiorów muzealnych.

Opracował: Lucjan Buchalik