Maski kolumnowe

MŻo/A/3549: maska antylopy koba (mos)

MŻo/A/3550: maska abstrakcyjna

MŻo/A/3551: maska węża

Nazwa lokalna: wango – maska (mos)

Pochodzenie: Mossi, (Burkina Faso)

Datowanie:    II połowa XX w. 

Wymiary:     

MŻo/A/3549: wys. 117,0 cm, szer. 22,0 cm, gł. 17,0 cm

MŻo/A/3550: wys. 111,0 cm, szer. 13,5 cm, gł. 9,0 cm

MŻo/A/3551: wys. 121,0 cm, szer. 14,0 cm, gł. 9,0 cm

Wykonanie: drewno

Techniki: rzeźbiarskie

Pozyskał:

MŻo/A/3549:  Jacek Łapott, artisana, Bobo-Dioulasso, 1991 r.

MŻo/A/3550:  Jacek Łapott, artisana, Ouahigouya, 2009 r.

MŻo/A/3551:  Jacek Łapott, artisana, Ouahigouya, 2008 r.

Opis:

Mossi, należą do ludów woltyjskich zamieszkują głównie środkową i południową część Burkiny Faso Burkiny (ok. 46,0% populacji), oraz sąsiednie kraje Wybrzeże kości Słoniowej, Ghana, Niger. Łącznie szacuje się ich populację na ponad 11 mln osób. Połowa populacji (szczególnie na północy) wyznaje islam, 25-30% chrześcijanie, pozostali to wyznawcy religii tradycyjnej. Podstawą utrzymania jest rolnictwo i hodowla, rozwinięte są także rzemiosła, na szczególnie wysokim poziomie stoi odlewnictwo. Stolica kraju Wagadugu uważana jest za jedno w największych centrów odlewnictwa w Afryce Zachodniej.

Maski kolumnowe, charakterystyczne są dla woltyjskiego kręgu kulturowego. Nazwa nawiązuje do wysokiej płaszczyzny, przypominającą rzeźbioną wąską deskę, usytuowaną nad częścią twarzową maski, w literaturze można też spotkać nazwę „maski planszowe”. Ten drugi termin dotyczy głównie masek szerszych wykonywanych przez ludy Bobo, Tusyana, Gurunsi i in. Najwyższą maską kolumnową, używaną do tańczenia jest dogońska jest maska sirige (dom piętrowy), jej wysokość dochodzi do 5 metrów. Wyższą od niej jest maska imina-na, jej wysokość dochodzi do 11 metrów, uczestniczy w najważniejszych ceremoniach, nie bierze udziału w tańcach.

R. A. Kucenkov uważa, że kształt maski sirige jest rezultatem ewolucji formy męskiej maski Mossi. Podobieństwa owe wynikają nie tyle z formy masek, która jest w każdej kulturze oryginalna ile z aspektu etnohistorycznego: zbieżności rytuałów, funkcji i treści czyli najtrwalszych parametrów sztuki tradycyjnej. Z kolei austriaccy etnolodzy A.-M. Schweeger-Hefel i W. Staude uważają, że maska sirige ma jednak większą zgodność formalną z kolumnowymi (wysokimi) maskami Nioniosi. Jedna z prezentowanych masek (MŻo/A/3550), przez niektórych etnologów uważana jest za maskę ludu Kurumba lub Nioniosi.

W nazwach lokalnych użyto kodów języków według systematyki Ethnologue Languages of the World (https://www.ethnologue.com/).

Bibliografia:

Delange Jacqueline, 1967, Arts et peuples de l’Afrique noire, Paris: Éditions Gallimard.

Schweeger-Hefel Annemarie, 1966, L’art Nioniosi, „Journal de la Société des Africanistes”, t. 36, s. 251-332.

Kucenkov Petr Anatolevich (КУЦЕНКОВ ПЁТР АНАТОЛЬЕВИЧ), 1990, Etnos i ego iskusstvo: Zapadnyj Sudan, Moskva: Nauka.

Leuzinger Elsy, 1961, Africa Nera, Milano: Il Saggiatore.

Schweeger-Hefel Annemarie, Staude Wilhelm, 1972, Die Kurumba von Lurum, Wien: Verlag A. Schendl.

Zakup dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w ramach programu własnego Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów Rozbudowa zbiorów muzealnych.

Opracował: Lucjan Buchalik