Pochodzenie: Dan (Republika Liberii, Republika Wybrzeża Kości Słoniowej)

Nazwa lokalna:         MŻo/A/3554: gunye ge (j. dan, Dã̀ã̀)

                                   MŻo/A/3556: gunye ge (j. dan, Dã̀ã̀)

                                   MŻo/A/3558: gle lub ge (j. dan, Dã̀ã̀)

                                   MŻo/A/3559: gle lub ge (j. dan, Dã̀ã̀)

                                   MŻo/A/3561: gle lub ge (j. dan, Dã̀ã̀)

Datowanie:    II połowa XX w. 

Wymiary:                  MŻo/A/3554: wys. 27,0 cm, szer. 17,0 cm, gł. 6,5 cm

                                   MŻo/A/3556: wys. 27,0 cm, szer. 14,0 cm, gł. 7,0 cm

                                   MŻo/A/3558: wys. 45,8 cm, szer. 18,0 cm, gł. 10,5 cm

                                   MŻo/A/3559: wys. 27,5 cm, szer. 19,0 cm, gł. 10,5 cm

                                   MŻo/A/3561: wys. 24,0 cm, szer. 17,0 cm, gł. 12,0 cm

Wykonanie:   drewno, włókna roślinne, bawełna, wosk, metal

Techniki:        rzeźbiarskie

Pozyskał:        MŻo/A/3554: Jacek Łapott, artisana, Man (Wybrzeże Kości Słoniowej), 2001 r.

                        MŻo/A/3556: Jacek Łapott, artisana, Yamoussoukro (Wybrzeże Kości Słoniowej), 1987 r.

                        MŻo/A/3558: Jacek Łapott, artisana, Man (Wybrzeże Kości Słoniowej), 2001 r.

                        MŻo/A/3559: Jacek Łapott, artisana, Man (Wybrzeże Kości Słoniowej), 1987 r.

                        MŻo/A/3561: Jacek Łapott, artisana, Man (Wybrzeże Kości Słoniowej), 1998 r.

Opis:

Lud Dan, nazywany także Gio (Liberia) i Jakuba (Wybrzeże Kości Słoniowej), stanowi grupę etniczną z rodziny ludów Mande zamieszkującą górzyste zachodnie obrzeża Wybrzeża Kości Słoniowej, Liberii i Gwinei. Ich populację szacuje się na blisko 1,7 miliona, największym skupiskiem są okolice miasta Man. Lud Dan pochodzi z dzisiejszego pogranicza Mali i Gwinei. W IX w. zawirowania polityczne, wzrost liczby ludności i wyczerpywanie się gruntów pod osadnictwo i uprawę spowodowały migrację ludu Dan na południe od pasma Nimba (północno-wschodnia Liberia) po lasy tropikalne [Johnson 1986].

Podstawą gospodarki jest rolnictwo, pola pozyskują wycinając lasy, uprawiają ryż maniok, słodkie ziemniaki i kukurydzę. Istotnym produktem przeznaczonym głównie na handel jest olej palmowy pozyskiwany z wielu dzikich palm oleistych [Johnson 1986], a współcześnie także kakao, kawa i kauczukowiec (Hevea brasiliensis).

Rolnictwo jest podstawowym zajęciem mężczyzn, kobiety ograniczają się do pomocy w czasie wzrostu roślin (pielenie) i żniw. Mężczyźni zajmują się także polowaniem, rybołówstwem i hodowlą. W zagrodzie Dan znajdziemy bydło, owce, kozy i drób.

Najważniejszą formą sztuki ludu Dan w Liberii są maski [Johnson 1986]. Ludzie Dan nazywają je gle lub ge – terminy te odnoszą się zarówno do masek fizycznych, jak i do poszczególnych duchów, które, jak się uważa, ucieleśniają maski podczas ceremonii. W literaturze fachowej używa się zamiennie terminów ge i gle, by odnieść się zarówno do masek Dan, jak i do niewidzialnych, nadprzyrodzonych sił duchowych, które żyją w lesie, ale pragną wejść do cywilizowanego świata wioski [Johnson 1986; Reed 2003].

Aby gle mogło zostać ucieleśnione podczas ceremonii, inicjowany mężczyzna społeczności Dan musi mieć sen, który ujawnia dokładną naturę gle, jego zamierzoną funkcję i obraz ceremonii, przez którą gle ma się manifestować. Rada starszych, gdy dowie się o śnie, decyduje, czy należy stworzyć strój ceremonialny, by wtajemniczony mężczyzna mógł go nosić i występować.

Drewnianej masce towarzyszy strój wykonany z rafii, piór i skóry. Uważa się, że każdy gle ma swoją osobowość, preferencje, wzorce tańca i mowy. Osoba nosząca podczas ceremonii maskę nabiera wszystkich jej cech. Wywodzący się z mrocznego i tajemniczego lasu gle uważany jest za nieprzewidywalnego. [Johnson 1986].

W kulturze Dan bardzo popularne są miniaturowe maski zwane ma go, współcześnie – w dobie masowej turystyki zwane „paszportami” – podobnie jak maski gle rzeźbione są, by uosabiać duchy opiekuńcze. Ich główną funkcją jest ochrona ich właściciela przed złem [Johnson 1986]. Maski te mogą być także używane do wróżenia i jako święte przedmioty do składania przysiąg [Johnson 1986]. W niektórych przypadkach właściciel pełnowymiarowej maski może nosić przy sobie miniaturową wersję dużej maski, która będzie służyć jako ma go [Fisher, Himmelherber 1984].

W nazwach lokalnych użyto kodu języka według systematyki Ethnologue Languages of the World (https://www.ethnologue.com/).

Bibliografia:

Bacquart Jean-Baptiste, 1998, L’Art tribal d’Afrique Noire, Paris: Editions Assouline.

Delange Jacqueline, 1967, Arts et peuples de l’Afrique noire, Paris: Éditions Gallimard.

Fischer Eberhard, Hans Himmelherber, 1984, The Arts of the Dan in West Africa, Zurich: Museum Reitberg.

Johnson Barbara C., 1986, Four Dan sculptors : continuity and change, San Francisco: Fine Arts Museums of San Francisco.

Picton John, 1999, West Africa and the Guinea Coast, w: Phillips Tom (red.) – Africa. The art of a continent, Munich-Berlin-London-New York: Prestel, ss. 327-477.

Reed Daniel B., 2003, Dan Ge performance: masks and music in contemporary Côte d'Ivoire, Bloomington: Indiana University Press.

Verger-Fèvre Marie-Noël, 1989, Les masques de l’ouest ivoirien et l’art occidental, [w:] b.a., Corps sculptés, corps perés, corps masqués. Chefs-d’oeuvre de Côte-d‘Ivoire, Tours, s. 118-131.

Zakup dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w ramach programu własnego Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów Rozbudowa zbiorów muzealnych.

Opracował: Lucjan Buchalik