Pejcze: MŻo/A/4033, 4034

 Pochodzenie: Tuaregowie (Niger)

Nazwa lokalna: alekkod (j. tamaszek)

Datowanie: początek XXI w. 

Wymiary:
MŻo/A/4033: dł. (wraz z uchwytem) 105,0 cm, śr. 3,0
MŻo/A/4034: dł. (wraz z uchwytem) 101,0 cm, śr. 3,3 cm

Wykonanie: skóra

Techniki: skórnicze

Pozyskał: Adam Rybiński, targ, Agadez (Niger), 2007 r.

Opis:

Pejcz to krótki bicz z rączką, upleciony z rzemieni, w języku polskim używa się także nazwy szpicruta (używana przy jeździe konnej), czasem błędnie bat. Słowa bat i bicz nierzadko pełnią funkcję synonimów, tymczasem bata używa się do poskramiania zwierząt zaś biczem wymierzano kary cielesne ludziom.  W języku tamaszek pejcz do poganiania wielbłądów to alekkod, ale może on służyć także do wymierzania kary chłosty i w trakcie tańca.

Jeździec na wielbłądzie siedzi w siodle ze skrzyżowanymi nogami, jego stopy opierają się na szyi wielbłąda. By skłonić zwierzę do szybszego biegu, naciska stopą na szyję wielbłąda w rytm charakterystycznego dla wielbłądów kołysania. Do wyposażenia jeźdźca należy także pejcz, którego używa w tym samym celu. Większość z nich to pojedynczy rzemień wykonany ze skręconego paska skóry, ale spotyka się również pejcze z dwóch skórzanych rzemieni przymocowanych do drewnianej rączki, powszechne w górach Tassili n'Ajjer (Algieria). Mówi się, że pejcze używane na północy terenów zamieszkałych przez Tuaregów zrobione są ze skóry wielbłądziej nasączonej wodą – surową skórę skręca się i skręconą utrzymuje aż do wyschnięcia. Z kolei w górach Aïr (Niger) Tuaregowie twierdzą, że skóra wielbłąda nie nadaje się na pejcze, co innego surowa skóra świeżo zabitego wołu – której mokry, skręcony kawałek pozostawia się do wyschnięcia, jak na północy terenów tuareskich. Rękojeść pejcza jednorzemiennego wykonana jest z bawełny owiniętej wokół górnej części rzemienia i pokrytej kolorową kozią skórą. Wyrobem pejczy, jak i innych produktów ze skóry zajmują się kobiety wyższych klas społeczeństwa tuareskiego (ihagaren, imrad, ineslemen) [Nicolaisen 1963: 271; Rybiński 1999: 108, 164].

Bibliografia:

Nicolaisen Johannes, 1963, Ecology and Culture of the Pastoral Tuareg with Particular Reference to the Tuareg of Ahaggar and Ayr, Copenhagen: The National Museum of Copenhagen.

Rybiński Adam, 1999, Tuaregowie z Sahary, Warszawa: Wydawnictwa Akademickie Dialog.

Rybiński Adam, informacje udzielone w czasie wywiadów (2020–2022).

Opracował: Lucjan Buchalik

Zakup dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w ramach programu własnego Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów Rozbudowa zbiorów muzealnych.