Poduszka: MŻo/A/4041
Poduszka: MŻo/A/4055
Poduszka: MŻo/A/4056
Mata: MŻo/A/4054

Pochodzenie: Tuaregowie (Mali)

Nazwa lokalna: MŻo/A/4041: adefer (j. tamaszek)
MŻo/A/4055: adefer (j. tamaszek)
MŻo/A/4056: adefer (j. tamaszek)
MŻo/A/4046: tesehekuat (j. tamaszek)

Datowanie: 
MŻo/A/4041: początek XXI w.
MŻo/A/4055: lata 90. XX w.
MŻo/A/4056: lata 90. XX w.
MŻo/A/4054: połowa XX w.

Wymiary: MŻo/A/4041: dł. 152,0 cm, szer. 46,0 cm, gł. 4,5 cm
MŻo/A/4055: dł. (bez frędzli) 105,0 cm, szer. 37,5 cm, gł. 3,5 cm
MŻo/A/4056: dł. (bez frędzli) 84,5 cm, szer. 37,5 cm gł. 4,0 cm
MŻo/A/4054: dł. 185 cm, szer. 89,5 cm, gł. 1,5 cm

Surowce: 
MŻo/A/4041: skóra
MŻo/A/4055: skóra
MŻo/A/4056: skóra
MŻo/A/4054: trawa, skóra

Techniki: 
MŻo/A/4041: garbowanie
MŻo/A/4055: garbowanie
MŻo/A/4056: garbowanie
MŻo/A/4054: plecenie

Pozyskał: 
MŻo/A/4041: Adam Rybiński, obóz, okolice Timbuktu (Mali), 2008 r.
MŻo/A/4055: Adam Rybiński, obóz, okolice Timbuktu (Mali), 2008 r.
MŻo/A/4056: Adam Rybiński, obóz, okolice Timbuktu (Mali), 2008 r.
MŻo/A/4054: Adam Rybiński, antykwariat, Viaggitribali (Włochy), 2021 r.

Opis:

Do istotnych elementów wyposażenia namiotu tuareskiego należą także poduszki i maty. Poduszki służą do siedzenia (duże) tak w namiocie, jak i w kobiecym siodle na wielbłądzie, ale także jako podgłówki do spania (małe). J. Nicolaisen, opisując inwentarz Tuaregów Imezzureg z Aïru (Niger), wspomina o dużych poduchach (ésteg, l.mn. éstigen), które stanowią podstawę kobiecego siodła wielbłądziego [Nicolaisen 1963: 97-98].

Na poduszki najczęściej natknąć się można w namiocie, J. Łapott uważa, że są one  charakterystycznym elementem wyposażenia namiotu tuareskiego. „Poduszki tego typu są w kształcie zbliżonym do prostokąta z łukowatymi wycięciami na całej długości szerszych brzegów. Węższe brzegi posiadają ślady wszytych skórzanych frędzli oraz trzy podwójne kawałki skóry w formie trapezów z każdego brzegu. Z większego kawałka wykonany jest tył i boki, natomiast mniejszy w formie połączonych szczytami dwóch trapezów zdobiony pionowymi, pasmowymi aplikacjami z wzorem geometrycznym (trójkąty) stanowi stronę frontową. Całość w kolorze brązowym, tło części frontowej jaśniejsze, aplikacje ciemniejsze” [Łapott 1999: 405]. Tak jak wiele wyrobów ze skóry, wykonywane są przez kobiety tuareskie [Rybiński 2015: 29].

Innym z istotnych elementów wyposażenia namiotu są różnego rodzaju maty służące jako „ściany” namiotu i materace na łóżkach. Wytwarzane są z łodyg trawy afezu (Panicum turgidum), wykonywane ze słomy ułożonej równolegle do siebie i połączonej paskami skóry. Maty te są znane jako éseber, tésebert lub tesehekuat w zależności od ich zastosowania i rozmiaru. W regionie Ahaggar (Algieria) używane są jako rodzaj osłony przeciwwiatrowej otaczającej namioty, tworzą rodzaj parawanu wokół tuareskiego skórzanego namiotu. Podobnie jak poduchy wytwarzane są przez kobiety za pomocą długiej żelaznej igły [Göttler 1989: 239]. Szerokie maty używane są jako narzuty na łóżka, a w rzadkich przypadkach również jako osłony przeciwwiatrowe lub przeciwsłoneczne, ale te maty, które można znaleźć we wszystkich obozach Tuaregów wraz z dużym drewnianym łóżkiem (tédabut), nie są wytwarzane w regionie Aïr, ale na terenach znajdujących się na południu, szczególnie przez kobiety Tuareg Igdalen [Nicolaisen 1963: 269]. Na brzegach wzmacniane są brązową skórą i stebnowane. „Osnowa tych mat raczej tkanych niż plecionych jest także skórzana. (…) Niezbyt duże wymiary łóżek i mat sugerują, że Tuaregowie sypiają raczej w pozycji skulonej, przytuleni ciasno do siebie (różnica temperatury miedzy nocą i dniem)” [Łapott 1999: 402]. Maty wykonane z barwionej skóry, zdobione są zazwyczaj wzorami geometrycznymi. W czasie dnia maty były zwinięte w rulon, na czas snu są rozwijane i pełnią funkcję materaca [Rybiński 2015: 28-29].

Bibliografia:

Göttler Gerhard, 1989, Die Tuareg. Kulturelle Einheit und regionale Vielfalt eines Hirtenvolkes, Köln: DuMont.

Łapott Jacek, 1999, Tuaredzy i ich kultura w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie, „Materiały Zachodniopomorskie” t. 44, s. 387-438.

Nicolaisen Johannes, 1963, Ecology and Culture of the Pastoral Tuareg with Particular Reference to the Tuareg of Ahaggar and Ayr, Copenhagen: The National Museum of Copenhagen.

Rybiński Adam, 2015, Błękitne miraże. Kolekcja tuareska Adama Rybińskiego, Warszawa: Państwowe Muzeum Etnograficzne.

Rybiński Adam, informacje udzielone w czasie wywiadów (2020-2022).

Zakup dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w ramach programu własnego Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów Rozbudowa zbiorów muzealnych.

Opracował: Lucjan Buchalik