Pochodzenie: Maurowie, (Sahara Zachodnia, Maroko)

Nazwa lokalna: mukhala (j. hassaniyya, حسانية‎‎‎)

Datowanie: początek XX w. 

Wymiary: MŻo/A/3987: dł. 147,7 cm, szer. (kolby) 16,0 cm, gł. 7,0 cm

MŻo/A/3988: dł. 150,8 cm, szer. (kolby) 8,5 cm, gł. 7,0 cm

Wykonanie: drewno, metal

Techniki: kowalskie

Pozyskał: Adam Rybiński,

MŻo/A/3987 – aukcja Allegro, zakup od polskiego kolekcjonera, 2015 r.

MŻo/A/3988 – aukcja Allegro, zakup od polskiego kolekcjonera, 2015 r.

Opis:

Maurowie, to współcześni mieszkańcy południowego Maroka, Mauretanii, południowej części Algierii. W kulturze europejskiej znani w średniowieczu jako najeźdźcy półwyspu iberyjskiego. Wywarli wielki wpływ na kulturę tych terenów, szczególnie na architekturę. Do roku 711 muzułmańscy już Maurowie podbili chrześcijańskich Wizygotów i zajęli tereny dzisiejszej Hiszpanii i Portugalii, gdzie panowali do czasów rekonkwisty. Maurowie władali niemal całym Półwyspem Iberyjskim, który nazywali Al-Andalus. 2 stycznia 1492 roku poddała się Grenada, ostatnia twierdza Maurów w Hiszpanii, w konsekwencji większość Maurów opuściła Półwysep Iberyjski. Współcześni Maurowie znani są głównie jako mieszkańcy Afryki północno-zachodniej.

Prezentowane strzelby to przykład broni odprzodkowej o długiej lufie pozwalającej na w miarę precyzyjne oddanie strzału, jak na tego typu broń. Wyposażone były w popularny w Afryce do XIX w. zamek skałkowy. Ten typ zamka został wynaleziony w Europie ok. 1570 roku, a rozpowszechnił w drugiej połowie XVII w., w Europie używany do połowy XIX w., w Afryce używany jeszcze współcześnie. Ma przewagę nad zamkiem kapiszonowym, który często zamakał w czasie deszczu, zamek skałkowy był bardziej niezawodny tak dla myśliwych jak i na polu walki.

Zapalenie prochu na panewce następowało od iskier powstałych przy uderzeniu skałki (kawałka krzemienia) zamocowanej w szczękach kurka o krzesiwo (płytkę metalową) przymocowane z prawej strony broni. Po naciśnięciu spustu broni, kurek ze skałką opadał na krzesiwo. Iskry padały na panewkę z prochem zapalając go. Płomień z panewki poprzez otwór zapałowy znajdujący się z boku lufy dostawał się do komory powodując zapłon ładunku prochowego [https://pl.wikipedia.org/wiki/Zamek_skałkowy].

Długie karabiny są przypisywane południowym regionom Maroka i dawnej hiszpańskiej Sahary. Broń ta odróżnia się od innych długich karabinów marokańskich konwencjonalną kolbą, można wyróżnić dwa podstawowe style: podstawowy i śródlądowy [Tirri 2007: 574].

Jako wyznawcy islamu Maurowie nie wykonywali w swojej sztuce postaci ludzkich i zwierzęcych, dominowały elementy roślinne i geometryczne. Takie też zdobnictwo znajduje się na kolbach dwóch przedstawianych strzelb.

Bibliografia:

Tirri Anthony C., 2007, Islamic nad Native Weapons of Colonial Africa 1800-1960, Indigo Publishing.

https://pl.wikipedia.org/wiki/Zamek_skałkowy, dostęp 2.11.2022.

Zakup dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w ramach programu własnego Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów Rozbudowa zbiorów muzealnych.

Opracował: Lucjan Buchalik