Pochodzenie: Berberowie, (Kabylia, Algieria)

Nazwa lokalna: fliss (j. amazigh)

Datowanie: początek XX w. 

Wymiary:

MŻo/A/3984, sztylet: dł. 35,8 cm, śr. (rękojeści) 2,3 cm;
MŻo/A/3985/a-b, sztylet: dł. 40,5 cm, rękojeść wys. 4,3 cm, szer. 1,8 cm; pochwa: dł. 30,3 cm, wys. 3,0 cm, szer. 2,0 cm;
MŻo/A/3986/a-b, sztylet: dł. 35,7 cm, rękojeść wys. 4,5 cm, szer. 1,8 cm; pochwa: dł. 26,0 cm, wys. 3,4 cm, szer. 1,6 cm

Wykonanie: drewno, metal

Techniki: kowalskie

Pozyskał: Adam Rybiński,

MŻo/A/3984 – antykwariat z Francji, aukcja Catawiki, 2021 r.;
MŻo/A/3985/a-b – antykwariat ze Francji, aukcja eBay, 2018 r.;
MŻo/A/3986/a-b – antykwariat z Francji, aukcja Catawiki, 2021 r.

 Opis:

Nazwę sztyletu (flyssa lub flisa) nadali Francuzi, pochodzi ona od nazwy jednej z podgrup kabylskich Berberów zwanych Iflisen [Tirri 2007: 618]. Jest charakterystyczną bronią Kabylów (Berberów z Algierii). Ze względu na to, że są różnej długości (30-97 cm) w literaturze klasyfikuje się je także jako miecze (szable), a czasami jako noże. W przeciwieństwie do wielu przykładów broni północnoafrykańskiej, które są wyposażone w europejskie ostrza, sztylety flissa zawsze są produkowane przez lokalnych rzemieślników. Tego typu broń służyła do rozbijania kolczugi. W Algierii była noszona jeszcze w XIX wieku [Stone 1999: 234]. Zaliczana jest do broni siecznej, tylko jedna strona jest ostra, ostry czubek może służyć do kłucia.

Ostrza są często ozdobione rzeźbionymi wzorami, które czasami są inkrustowane. Rękojeść nie posiada osłony, a połączenie pomiędzy głownią a rękojeścią stanowi metalowy pręt. Dalsza część rękojeści jest prawie zawsze wykonana z drewna pokrytego mosiądzem, zwykle ozdobiona, posiada charakterystyczny skierowany ku dołowi występ tworzący pysk stylizowanej głowy zwierzęcia (psa, wielbłąda) na końcu „głowicy” [Evangelista 1995: 254].

Autor opisujący znajdującej się w Pitt Rivers Museum flissy zwraca uwagę na jej niezwykły wklęsły przekrój biegnący wzdłuż ostrza, który przyciągnął uwagę historyków sztuki. Niektórzy z nich twierdzą, że charakterystyczny kształt wskazuje na jej pochodzenie,  przypominające antyczne greckie miecze z wklęsłymi ostrzami zwanych machairą, takich jak te używane przez armie Aleksandra Wielkiego. Nie wydaje się niemożliwe, aby ten miecz mógł zostać sprowadzony do Algierii przez Kartagińczyków, którzy sami byli pochodzenia fenickiego. Mówiąc to, należy również zauważyć, że rękojeść flisa jest podobna do rękojeści arabsko-persko-indyjskich szamszirów [b.a., b.d.].

Bibliografia:

b.a., b.d., Flissa (1884.24.121), http://web.prm.ox.ac.uk/weapons/index.php/tour-by-region/africa/africa/arms-and-armour-africa-2/index.html, dostęp 19.10. 2022 r.

Evangelista Nick, 1995, The Encyclopedia of the Sword, Westport: Greenwood Publishing Group.                     

Stone George Cameron, 1999,  A Glossary of the Construction, Decoration and Use of Arms and Armor: in All Countries and in All Times, New York: Dover Publications Inc.

Tirri Anthony C., 2007, Islamic nad Native Weapons of Colonial Africa 1800-1960, Indigo Publishing.

Opracował: Lucjan Buchalik

________________________________

Zakup dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w ramach programu własnego Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów „Rozbudowa zbiorów muzealnych”.