Pochodzenie:
MŻo/A/4015: Bagirmi (Czad, Nigeria)
MŻo/A/4016-4018: Tuaregowie (Algieria, Niger)

Nazwa lokalna:
MŻo/A/4016: sekin rand jar  (j. hassaniyya)
MŻo/A/4017: elmoshi, gomza (j. tamaszek)
MŻo/A/4018: elmoshi, gomza (j. tamaszek)

Datowanie: XX w. 

Wymiary:
MŻo/A/4015: nóż: dł. 42,0 cm, szer. 4,4 cm, gł. 2,0 cm; pochwa: 31,0 cm, szer. 5,0 cm, gł. 1,5 cm;
MŻo/A/4016: nóż: dł. 31,1 cm, szer. 2,5 cm, gł. 2,4 cm; pochwa: dł. 20,2 cm, szer. 3,0 cm, gł. 1,2 cm;
MŻo/A/4017: sztylet: dł. 27, 6 cm, szer. 3,8 cm, gł. 3,0 cm; pochwa: dł. 18,5 cm, szer. max 5,2 cm, gł. 1,0 cm
MŻo/A/4018: sztylet: dł. 29 cm, szer. 3,8 cm, gł. 3 cm; pochwa: dł. 18,5 cm, szer. max 4,8 cm, gł. 0,9 cm

Wykonanie: żelazo, mosiądz, skóra, drewno

Techniki: kowalskie

Pozyskał:
MŻo/A/4015: Adam Rybiński, targ, Bilma (Niger), 2005 r.           
MŻo/A/4016: Adam Rybiński, artisana, Agadez (Niger), 2004 r.
MŻo/A/4017: Adam Rybiński, artisana, Agadez (Niger), 2004 r.
MŻo/A/4018: Adam Rybiński, sklep, Tamanrasset (Algieria), 1975 r.

 Opis:

W trakcie prowadzonych przez Tuaregów wojen bezlitośnie grabiono wrogów, zdobywając wiele cennych łupów. Walki toczono przede wszystkim o pastwiska i kontrolę nad szlakami handlowymi [Rybiński 1999: 145]. Należy pamiętać, że ze względu na pasterski charakter tej grupy pastwiska stanowiły podstawę ich egzystencji, dostarczały żywność. Natomiast kontrola szlaków handlowych dostarczała pieniędzy. „Stałe zwalczanie innych grup pasterskich prowadzących tego samego typu gospodarkę w tak ubogim środowisku przyrodniczym było (…) koniecznością. Dopuszczenie do tego, aby któraś z sąsiednich, konkurencyjnych grup stała się zbyt mocna, zagrażałoby ich egzystencji” [Rybiński 1999: 265].

 W kolekcji tuareskiej Muzeum znajduje się wiele przykładów broni. Służyła ona nie tylko do walki, ale była też wykorzystywana na co dzień w pracach gospodarczych. Ciekawymi przykładami mogą być noże/sztylety (MŻo/A/4015-4016). Wśród ludów zamieszkujących Saharę można natknąć się na noże z jednym ostrzem, dominują jednak noże obosieczne. „Zwykły nóż” (z jednym ostrzem) służył zazwyczaj do krojenia mięsa (elmusi), używany jest przez północnych Tuaregów i Arabów. Noże obosieczne (ézegiz) zwykle używane są w Aïr (Niger) tak przez Tuaregów, jak i Tebu [Nicolaisen 1963: 237]. Te ostatnie, noszone na ramieniu, przypominają sztylety, dlatego trudno przeprowadzić wyraźną granicę między nożem gospodarczym a sztyletem bojowym.

Bibliografia:

Nicolaisen Johannes, 1963, Ecology and Culture of the Pastoral Tuareg with Particular Reference to the Tuareg of Ahaggar and Ayr, Copenhagen: The National Museum of Copenhagen.

Rybiński Adam, 1999, Tuaregowie z Sahary, Warszawa: Wydawnictwa Akademickie Dialog.

Rybiński Adam, informacje udzielone w czasie wywiadów (2020-2022).

Opracował: Lucjan Buchalik

Zakup dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w ramach programu własnego Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów Rozbudowa zbiorów muzealnych.