Torba: MŻo/A/4042
Torba: MŻo/A/4043
Torba: MŻo/A/4044
Worek: MŻo/A/4046
Worek: MŻo/A/4047
Klucz, Ciężarek: MŻo/A/4069
Kłódka: MŻo/A/4071/a-b

Pochodzenie: Tuaregowie (Algieria, Mali, Niger)

Nazwa lokalna:
MŻo/A/4042: arreg (j. tamaszek)
MŻo/A/4043: arreg (j. tamaszek)
MŻo/A/4044: tassufra (j. hassaniyya) dawniej el-jebira (j. arabski)
MŻo/A/4046: tesehekuat (j. tamaszek)
MŻo/A/4047: tesehekuat (j. tamaszek)
MŻo/A/4069: tasassarut (j. tamaszek)
 MŻo/A/4071/a-b: tenast, tanast (j. tamaszek)

Datowanie:
MŻo/A/4042: I połowa XX w.
MŻo/A/4043: połowa XX w.
MŻo/A/4044: początek XX w.
MŻo/A/4046: początek XXI w.
MŻo/A/4047: II połowa XX w.
MŻo/A/4069: połowa XX w.
MŻo/A/4071/a-b: początek XX w.

Wymiary:
MŻo/A/4042: dł. 33,0 cm, szer. 19,0 cm, gł. 4,0 cm
MŻo/A/4043: dł. 44,5 cm, szer. 59 cm, gł. 4,5 cm
MŻo/A/4044: dł. 70,5 cm, szer. 53,0 cm, gł. 11,0 cm
MŻo/A/4046: dł. 133,0 cm, szer. 29,5 cm, gł. 3,0 cm
MŻo/A/4047: dł. 115 cm (z frędzlami), szer. 69,5 cm, gł. 4,0 cm
MŻo/A/4069: dł. 20 cm, szer. 6,4 cm, gł. 0,5 cm
MŻo/A/4071/a-b: dł. 14,2 cm, szer. 5,5 cm, gł. 1,6 cm

Surowce:
MŻo/A/4042: skóra
MŻo/A/4043: skóra
MŻo/A/4044: skóra
MŻo/A/4046: skóra
MŻo/A/4047: skóra, metal
MŻo/A/4069: metal
MŻo/A/4071/a-b: metal

Techniki:
MŻo/A/4042: garbowanie
MŻo/A/4043: garbowanie
MŻo/A/4044: garbowanie
MŻo/A/4046: garbowanie
MŻo/A/4047: skóra, metal
MŻo/A/4069: kowalskie
MŻo/A/4071/a-b: kowalskie

Pozyskał:
MŻo/A/4042: Adam Rybiński, sklepik, Tamanrasset (Algieria), 1974 r.
MŻo/A/4043: Adam Rybiński, sklepik, Tamanrasset (Algieria), 1974 r.
MŻo/A/4044: Adam Rybiński, antykwariat, Alpes Côte d’Azure (Francja) 2015 r.
MŻo/A/4046: Adam Rybiński, targ, Gao (Mali), 2007 r.
MŻo/A/4047: Adam Rybiński, targ, Agadez (Niger), 2004 r.
MŻo/A/4069: Adam Rybiński, antykwariat, Auberives sur Varèze (Francja) 2014 r.
MŻo/A/4071/a-b: Adam Rybiński, sklepik, Iferouan (Niger), 2003 r.

Opis:

Tuaregowie jako lud pasterski zmuszeni są do ciągłego przemieszczania się ze swoimi stadami. W ich obozach trudno znaleźć meble do przechowywania ubrań, sprzętów etc. Rolę te pełnią różnego rodzaju wory i juki. Te, w których znajdują się cenniejsze przedmioty, zamykane są kłódkami.

Tradycyjna kobieca torba podróżna wykonywana jest z koziej skóry i bawełny barwionych naturalnie. Nierzadko zamykana za pomocą charakterystycznego metalowego zamka zwanego tanast, wykorzystywana jest przez kobiety tuareskie do przechowywania swoich ubrań, biżuterii i innych drobnych przedmiotów osobistych. W podróży torby zawiesza się z jednej strony wielbłąda, a w części obozu przeznaczonej dla kobiet na specjalnym słupie [Łapott 1999: 408 i nast.].

Zamki Tuaregów (tanast), zaopatrzone w klucz (asaru), wykonane są z żelaza – oba są prawdziwymi arcydziełami genialnego artystycznego kowalstwa. Torby, ale także wejścia do namiotów, zamykane są – mniej lub bardziej symbolicznie – takimi właśnie zamkami. Klucz, który prawie zawsze znajduje się pod kontrolą kobiety, jest przymocowywany do jej ubrania i w ten sposób służy jako obciążnik i zapinka. Zamek i klucz są często bardzo misternie zdobione przylutowanymi aplikacjami z mosiądzu lub miedzi.

Klucze są zwykle postrzegane jako elementy biżuterii i służą jedynie jako obciążniki odzieży. Tył szczególnie pięknych kluczy jest często przeładowany napisami tifinar, zwłaszcza nazwiskami producenta, jego przodków, właścicieli oraz miejsc ich zamieszkania i zamieszkania przez pokolenia. Nawet ci, którzy dokonali generalnego remontu takiego dzieła sztuki, nie wahają się pozostawić i swojego nazwiska. Co ciekawe, tył tych kluczy, strona oddzielona od ciała jedynie ubraniem, to gołe żelazo, a nie aplikacje z mosiądzu lub miedzi [Göttler 1989: 239-241].

Bibliografia:

Göttler Gerhard, 1989, Die Tuareg. Kulturelle Einheit und regionale Vielfalt eines Hirtenvolkes, Köln: DuMont.

Łapott Jacek, 1999, Tuaredzy i ich kultura w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie, „Materiały Zachodniopomorskie” t. 44, s. 387-438.

Rybiński Adam, informacje udzielone w czasie wywiadów (2020-2022).

Zakup dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w ramach programu własnego Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów Rozbudowa zbiorów muzealnych.

Opracował: Lucjan Buchalik