Pochodzenie:             Tuaregowie (Mali, Niger)

Nazwa lokalna:
MŻo/A/4020-4021: tarda (j. tamashek)
MŻo/A/4023-4025: allar (j. tamashek)

Datowanie: XX w. 

Wymiary:
MŻo/A/4020: dł. 82 cm, szer. 3,7 cm, gł. 1,2 cm,
MŻo/A/4021: dł. 81,6 cm, szer. 3,8 cm, gł. 1,2 cm,
MŻo/A/4023: dł. (całkowita) 141,3 cm, śr. 1,0 cm, tok – szer. 6,1 cm, grot – dł. 42,7 cm, szer. 3,8 cm,
MŻo/A/4024: dł. (całkowita) 100,8 cm, śr. 1,0 cm, tok – szer. 5,0 cm, grot – dł. 15,0 cm, szer. 2,3 cm,
MŻo/A/4025/a-b: dł. (całkowita) 186,5 cm, śr. 1,6 cm, tok – szer. 11,3 cm, grot – dł. 64 cm, szer. 6,0 cm.

Wykonanie: żelazo, mosiądz, drewno

Techniki: kowalskie

Pozyskał:
MŻo/A/4020-4021: Adam Rybiński, antykwariat, Chaleix (Francja), 2018 r.
MŻo/A/4023-4024: Adam Rybiński, artisana, Gao (Mali), 2008 r.
MŻo/A/4025/a-b: Adam Rybiński, antykwariat, Francja, 2010 r.

Opis:

Tuaregowie należą do bardzo wojowniczych ludów. Prowadzili wiele wojen i często napadali najczęściej na sąsiadów, dlatego w ich inwentarzu jest wiele różnego rodzaju broni, co znajduje odzwierciedlenie w kolekcji Muzeum. Broń służyła nie tylko do walki, ale także do polowań.

Prezentowane włócznie należą do dwóch typów: tarda używanych do polowań oraz allar będącej bronią ofensywną używaną w czasie walk. Włócznie wojenne były większe i miały szersze ostrza. Charakterystyczna włócznia tuareska wykonana jest w całości z jednego kawałka żelaznego pręta. „Grot liściowaty, mocno wydłużony z wyraźnie wyodrębnionym, prostopadłym ,,grzebieniem” – rdzeniem. (…) Tok spłaszczony o trapezowatym kształcie, nieco powyżej jego podstawy ozdobny mosiężny pierścień w kształcie dwóch ściętych stożków połączonych podstawami, na powierzchni włóczni dookolne nacięcia powtarzające się w układzie pasmowym” [Łapott 1999: 423].

W I połowie XX wieku oba rodzaje włóczni zostały zastąpione bronią palną – jako pierwsi nabywali ją przedstawiciele arystokracji, których było stać na tak duży wydatek.

Włócznie tarda w I połowie XX w. używane były głównie przez niewolników, którzy nie mieli karabinów. Zanim karabiny stały się powszechne, była to typowa broń myśliwska wszystkich wasali Tuaregów. Polowanie z włócznią odbywa się w najgorętszym okresie w ciągu dnia, kiedy zwierzęta chowają się pod skałami i drzewami, chroniąc się przed palącym słońcem i muchami – można wtedy zakraść się bardzo blisko zwierzyny łownej i złapać nawet bardzo płoche owce berberyjskie. Kiedy myśliwy zbliża się do kryjówki owcy berberyjskiej, klaszcze w ręce, spłoszone zwierzę ucieka i zostaje przebite włócznią. Zręczny myśliwy może upolować nawet cztery lub pięć zwierząt w ciągu jednego dnia [Nicolaisen 1963: 158].

Bibliografia:

Łapott Jacek, 1999, Tuaredzy i ich kultura w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie, „Materiały Zachodniopomorskie” t. 44, s. 387-438.

Nicolaisen Johannes, 1963, Ecology and Culture of the Pastoral Tuareg with Particular Reference to the Tuareg of Ahaggar and Ayr, Copenhagen: The National Museum of Copenhagen.

Rybiński Adam, 1999, Tuaregowie z Sahary, Warszawa: Wydawnictwa Akademickie Dialog.

Rybiński Adam, informacje udzielone w czasie wywiadów (2020-2022).

Opracował: Lucjan Buchalik

Zakup dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w ramach programu własnego Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów Rozbudowa zbiorów muzealnych.