Światło w Szczelinach. Być kobietą podczas Holokaustu
22 października – 2 grudnia 2021
Kurator wystawy: Marietta Kalinowska-Bujak
Wystawa przygotowana została przez Wydział Muzealny Instytutu Yad Vashem w Jerozolimie. Kuratorką jest Jehudit Inbar, polskie tłumaczenie wykonały Katarzyna Czerwonogóra i Ewa Lutkiewicz.
Prezentuje sylwetki dziewięciu kobiet, które reprezentują różne doświadczenia Holokaustu i których historie ilustrują dylematy i trudne wybory towarzyszące kobietom w tym dramatycznie trudnym okresie.
Wstęp wolny
Holokaust był historycznym wydarzeniem, na który złożyły się skoordynowane akty brutalności i morderstwa, dokonywane przez nazistów i ich wspólników wobec ludności żydowskiej. Na tej wystawie staramy się przedstawić ludzki wymiar tej historii i w tych ramach stworzyć przestrzeń dla głosów kobiet. Chcemy opowiedzieć jak reagowały i jakie działania podejmowały żydowskie kobiety wobec sytuacji, w jakich się znajdowały. Przed drugą wojną światową żydowskie kobiety – jak większość kobiet w ogóle, żyła w społeczeństwie, które było w dużej mierze patriarchalne i konserwatywne. Niewiele kobiet stało na miejscach liderów, którzy wraz z rozpoczęciem wojny stali się przywódcami prowadzącymi swoje społeczności przez doświadczenia Holokaustu. Kobietom przypadła inna rola, związana z funkcją, jaką tradycyjnie piastowały w rodzinie. Jej elementem była afirmacja życia – przetrwanie bez względu na okoliczności, i za wszelką cenę. Na początku wojny, część żydowskich mężczyzn zmobilizowano do przymusowej pracy, a wielu innych uciekło na Wschód. W miarę upływu czasu, mężczyźni kryli się w lasach i wielu z nich zostało rozstrzelanych. W rezultacie, w pierwszych latach wojny, szereg kobiet pozostało samych z dziećmi i osobami starszymi, i to te grupy stanowiły w dużej mierze populację gett na późniejszych etapach Holokaustu. Nawet jeśli mężczyźni byli w pobliżu, ich utracona zdolność do pełnienia tradycyjnej roli utrzymywania rodziny prowadziła do załamania psychicznego, które uniemożliwiało im dalsze funkcjonowanie jako “głowa rodziny”. W tej sytuacji kobiety brały na siebie obowiązek zdobywania jedzenia dla domowników i zapewnienia choćby minimalnego poziomu funkcjonowania rodziny.
Kojarzenie kobiet z dziećmi, zarówno przez otoczenie jak i przez nie same, stało się siłą motywującą do walki o życie. Prowadziło jednak także do wspólnej śmierci matek z ich potomstwem. Kobiety, które przeżyły etap prowadzący do eksterminacji znalazły się w nazistowskich obozach pracy przymusowej. Tam, zazwyczaj w kobiecych obozach, podejmowały próby rehabilitacji swojej tożsamości po tym jak pozbawiono ich wszelkich cech indywidualności, ich rodzin i kultury. Kobiety uwięzione w koszmarze Holokaustu odwoływały się do swoich myśli w miejscu, w którym nie wolno było myśleć, i używały siły tam, gdzie ich jej pozbawiano. W miejscu, gdzie prawo do życia zostało kobietom i ich rodzinom odebrane, stawały one twarzą w twarz ze śmiercią i pełne hartu ducha, nadawały sens każdemu podarowanemu im momentowi życia. Głosów tych kobiet chcemy wysłuchać i opowiedzieć ich historie.